शेंदुर्णी-पाचोरा | प्रतिनिधी
शेंदुर्णी-पाचोरा मार्गावरील सुरू असलेल्या रस्ता रुंदीकरण व बांधकामाच्या कामामुळे नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. या मार्गावर यापूर्वी अनेक अपघात झाल्याचा दावा नागरिकांकडून केला जात असून, काही जण गंभीर जखमी झाले, तर काहींना कायमस्वरूपी अपंगत्वाला सामोरे जावे लागल्याचे सांगितले जाते. उपचारासाठी मोठा आर्थिक खर्च झाल्याने अनेक कुटुंबांवर आर्थिक संकट ओढवले आहे. त्यामुळे या मार्गावरील अपघातांची कारणमीमांसा करून सुरक्षिततेच्या उपाययोजना तातडीने करण्याची मागणी जोर धरत आहे.
रस्ता बांधकामाच्या कामात कंत्राटदाराची भूमिका महत्त्वाची असली तरी कामावर देखरेख करणारे अभियंते, पर्यवेक्षक आणि संबंधित विभागाची जबाबदारीही तितकीच महत्त्वाची आहे. कंत्राटदाराकडून नियमांचे उल्लंघन होत असेल, तर ते रोखण्यासाठी देखरेख करणारी यंत्रणा काय करीत होती, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे. त्यामुळे चौकशी झाल्यास ती केवळ कंत्राटदारापुरती मर्यादित न ठेवता कंत्राटदार, पर्यवेक्षक, अभियंते, संबंधित विभागीय अधिकारी आणि सुरक्षा व्यवस्थेशी संबंधित सर्व स्तरांची भूमिका तपासणे आवश्यक ठरणार आहे.
जुन्या पुलांसह संपूर्ण मार्गाचे स्ट्रक्चरल ऑडिट गरजेचे
शेंदुर्णी-पाचोरा मार्गावरील गंभीर प्रश्नांपैकी एक म्हणजे जुन्या पुलांची आणि अन्य संरचनांची सद्यस्थिती. नागरिकांच्या म्हणण्यानुसार, मार्गाचे आधुनिकीकरण सुरू असले तरी ब्रिटिशकालीन पूल व जुन्या संरचनांची सध्याची स्थिती, त्यांची वाहतूक क्षमता आणि सुरक्षितता याबाबत पुरेशी माहिती सर्वसामान्यांना उपलब्ध नाही. वाढती वाहतूक आणि वाहनांचा वेग लक्षात घेता या जुन्या पुलांचे स्वतंत्र स्ट्रक्चरल ऑडिट करणे गरजेचे आहे.
रस्ता रुंदावणे म्हणजे केवळ सिमेंट किंवा डांबराचा पृष्ठभाग तयार करणे नव्हे. रस्त्याचा पाया, भरावाची मजबुती, डांबरीकरणाचा दर्जा, रस्त्याची उंची-खोली, उतार-चढ, वळणे, पूल, मोऱ्या, पाण्याचा निचरा, साईड पट्टे, रोड मार्किंग आणि वाहतूक सुरक्षेची संपूर्ण व्यवस्था या सर्व बाबींचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक आहे.
काम सुरू असताना सुरक्षाव्यवस्थेवर प्रश्नचिन्ह
रस्ता रुंदीकरणाच्या कामादरम्यान अनेक ठिकाणी रस्त्याचे मूळ स्वरूप बदललेले दिसते. काही ठिकाणी खोदकाम, उंच-सखल भाग, अपूर्ण काम किंवा जुन्या व नव्या रस्त्याच्या भागातील फरक वाहनचालकांसाठी अडचणीचा ठरू शकतो. विशेषतः रात्रीच्या वेळी पुरेसे बॅरिकेडिंग, रिफ्लेक्टर, चेतावणी फलक, दिशादर्शक व्यवस्था आणि प्रकाशयोजना नसल्यास अपघाताचा धोका वाढू शकतो.
अशा परिस्थितीत वाहनचालकाचा वेग हा अपघातामागील एक घटक असू शकतो; मात्र प्रत्येक अपघाताचे मूळ कारण केवळ वाहनाचा वेग आहे, असे गृहीत धरणे योग्य ठरणार नाही. रस्ता अपूर्ण होता का? अचानक मार्ग बदलला होता का? रस्त्यावर अडथळे होते का? कामाचे साहित्य पडले होते का? रात्री पुरेशी दृश्यता होती का? सूचना फलक आणि बॅरिकेडिंग होते का? या सर्व बाबींची घटनास्थळाच्या परिस्थितीनुसार तपासणी होणे आवश्यक आहे.
पाळधी-जळगाव बायपासच्या घटनांनंतर धडा घेण्याची गरज
पाळधी-जळगाव बायपासवरील घटनांनंतर रस्ते बांधकामाच्या दर्जासोबतच सुरक्षाव्यवस्थेची जबाबदारीही चर्चेत आली आहे. मोठी दुर्घटना घडल्यानंतर कारवाई करण्यापेक्षा संभाव्य धोके आधीच ओळखून ते दूर करणे ही प्रशासनाची खरी कार्यक्षमता ठरते. त्यामुळे जिल्ह्यातील सुरू असलेल्या रस्ते प्रकल्पांचीही प्रतिबंधात्मक पद्धतीने पाहणी करण्याची आवश्यकता आहे.
शेंदुर्णी-पाचोरा मार्गावर आतापर्यंत झालेल्या अपघातांची अधिकृत माहिती संकलित करून अपघातस्थळांचे नकाशीकरण करावे. प्रत्येक ठिकाणी अपघाताची कारणे, रस्त्याची स्थिती, वाहतुकीचे प्रमाण, वळणे, पूल, प्रकाशव्यवस्था आणि कामाची सद्यस्थिती यांचा स्वतंत्र अभ्यास करावा, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
कामाची गुणवत्ता आणि कागदपत्रे सार्वजनिक करण्याची मागणी
रस्ता बांधकामाच्या मंजूर आराखड्याची प्रत, कामाची मुदत, कामाची प्रगती, गुणवत्ता तपासणीचे अहवाल आणि सुरक्षा मानकांचे पालन याबाबत संबंधित विभागाने पारदर्शक माहिती सार्वजनिक करावी, अशीही नागरिकांची अपेक्षा आहे.
कामाच्या ठिकाणी आवश्यक सूचना फलक, बॅरिकेडिंग, रिफ्लेक्टर आणि रात्रीची प्रकाशव्यवस्था आहे का, याची नियमित तपासणी होणे आवश्यक आहे. वाहनचालकांना पुढील रस्त्याची स्थिती स्पष्टपणे दिसेल, अशा पद्धतीने सुरक्षा उपाययोजना करण्यात याव्यात.
चौकशी निष्पक्ष आणि तांत्रिक असावी
दोषी कोण आहे, हे चौकशीतून स्पष्ट झाले पाहिजे; मात्र चौकशीपूर्वीच कोणालाही दोषी ठरवणे योग्य नाही. तपासात कंत्राटदाराची निष्काळजीपणा, कामातील तांत्रिक त्रुटी, सुरक्षाव्यवस्थेतील कमतरता किंवा संबंधित अधिकाऱ्यांची कसूर आढळल्यास कायद्यानुसार जबाबदारी निश्चित करून कारवाई झाली पाहिजे.
त्याचवेळी रस्त्याचे काम तांत्रिक निकषांनुसार आणि आवश्यक सुरक्षा उपायांसह सुरू असल्याचे तपासात स्पष्ट झाल्यास वाहनचालकाची चूक, अतिवेग, वाहनाची तांत्रिक अवस्था किंवा इतर कारणांचाही निष्पक्षपणे तपास होणे आवश्यक आहे.
मात्र “अपघात झाला आणि वाहनाचा वेग कारणीभूत होता” एवढ्या एका निष्कर्षावर संपूर्ण प्रकरण थांबवणे योग्य ठरणार नाही. अपघातामागील सर्व घटकांचा वैज्ञानिक, तांत्रिक आणि वस्तुनिष्ठ पद्धतीने अभ्यास होणे गरजेचे आहे.
‘आणखी किती अपघात झाल्यावर प्रशासन जागे होणार?’
आज एखादा नागरिक जखमी होतो, उद्या त्याला कायमचे अपंगत्व येते, उपचारासाठी लाखो रुपये खर्च होतात आणि संपूर्ण कुटुंब आर्थिक संकटात सापडते. एखाद्या कुटुंबातील कमावता सदस्य गमावला तर त्या कुटुंबाचे आयुष्यच उद्ध्वस्त होते. त्यामुळे “आणखी किती अपघात झाल्यावर प्रशासन जागे होणार?” हा सवाल आता नागरिकांकडून उपस्थित केला जात आहे.
शेंदुर्णी-पाचोरा हा परिसरातील महत्त्वाचा मार्ग असून या मार्गावर मोठ्या प्रमाणात दुचाकी, चारचाकी, मालवाहू आणि प्रवासी वाहतूक होत असते. त्यामुळे रस्त्याचे रुंदीकरण व आधुनिकीकरण निश्चितच आवश्यक आहे; मात्र विकासकामामुळे वाहनचालक आणि पादचाऱ्यांच्या जीविताला धोका निर्माण होणार नाही, याची जबाबदारी संबंधित यंत्रणेचीच आहे.
रस्ता विकासाचा मार्ग असला पाहिजे; तो निष्पाप नागरिकांच्या बळीचा मार्ग ठरता कामा नये. त्यामुळे शेंदुर्णी-पाचोरा मार्गावरील कामाची स्वतंत्र, निष्पक्ष, तांत्रिक आणि वस्तुनिष्ठ चौकशी करून वस्तुस्थिती जनतेसमोर आणावी, दोषी आढळणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाई करावी आणि भविष्यातील अपघात टाळण्यासाठी तातडीने ठोस सुरक्षा उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणी आता जोर धरत आहे.
